Welke contractvorm past bij jouw project?
De keuze voor een contractvorm heeft grote invloed op een GWW-project. Wie maakt het ontwerp? Wie draagt de risico’s? En hoe is de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer georganiseerd?
In de grond-, weg- en waterbouw (GWW) zijn verschillende contractvormen in gebruik, elk met een eigen verdeling van verantwoordelijkheden en risico’s. In dit overzicht lees je welke contractvormen het meest voorkomen, wanneer je ze toepast en waarin ze van elkaar verschillen, voor projecten én voor onderhoud.
Contractvormen voor projecten in de GWW
RAW-bestek (traditioneel)
Bij een RAW-bestek verzorgt de opdrachtgever het volledige ontwerp. De opdrachtnemer voert het werk uit op basis van een gedetailleerd bestek, opgesteld volgens de CROW RAW-systematiek. De risico’s van ontwerpfouten liggen daardoor grotendeels bij de opdrachtgever.
Het RAW-bestek is de meest toegepaste contractvorm in de GWW. Je ziet deze vorm onder meer bij asfaltwerk, straatwerk, riolering en groenvoorzieningen. Ook vormt het RAW-bestek de basis voor traditionele directievoering en toezicht.
De voorbereiding vraagt tijd en aandacht. Een zorgvuldig opgesteld bestek verkleint de kans op meerwerk, discussies en onduidelijkheden tijdens de uitvoering.
Geschikt voor projecten waarbij de opdrachtgever het ontwerp volledig zelf beheerst.
Design & Construct (UAV-GC)
Bij een geïntegreerd contract is de opdrachtnemer verantwoordelijk voor zowel het ontwerp als de uitvoering. De opdrachtgever stelt functionele eisen op, waarna de opdrachtnemer het ontwerp na gunning verder uitwerkt. De juridische basis is de UAV-GC 2005.
Deze contractvorm wordt vooral toegepast bij projecten waarbij de opdrachtnemer over meer ontwerpexpertise beschikt dan de opdrachtgever, zoals civiele kunstwerken (bruggen, viaducten, tunnels, sluizen) en grote waterstaatkundige objecten.
Aandachtspunt is de risicoverdeling. Worden risico’s onrealistisch bij de opdrachtnemer neergelegd, dan leidt dat tot hogere inschrijvingen of problemen tijdens de uitvoering. Een heldere vraagspecificatie is daarom essentieel.
Geschikt voor complexe projecten waarbij ontwerp en uitvoering in één contract worden gecombineerd.
Design, Build & Maintain (DBM)
DBM is een uitbreiding op Design & Construct waarbij ook een meerjarige onderhoudsperiode deel uitmaakt van het contract. De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor het ontwerp, de uitvoering én het in stand houden van het object gedurende een afgesproken periode. Deze contractvorm wordt ook aangeduid als DCM.
De meerwaarde van DBM: de opdrachtnemer heeft een directe prikkel om duurzame keuzes te maken, omdat de onderhoudskosten later voor zijn rekening komen. Hij heeft er dus belang bij de totale levensduurkosten laag te houden.
Geschikt voor objecten met een hoge onderhoudsintensiteit of een langdurige beheeropgave, waarbij ontwerp, uitvoering en onderhoud in één contract worden ondergebracht.
Bouwteam (tweefasencontract)
Bij een bouwteam schuift de opdrachtnemer al tijdens de ontwerpfase aan, op basis van een bouwteamovereenkomst (een inspanningsverplichting). Opdrachtgever en opdrachtnemer werken samen het definitief ontwerp en het uitvoeringsontwerp uit. Daarna volgt een afzonderlijk uitvoeringscontract op RAW/UAV-basis; vandaar de benaming tweefasencontract.
Een bouwteam is een hybride vorm: minder risico-overdracht dan bij UAV-GC en meer ruimte voor gezamenlijke afwegingen dan bij een traditioneel RAW-bestek. Vertrouwen vormt daarbij de basis.
Deze contractvorm is vooral geschikt wanneer uitvoeringskennis al tijdens de ontwerpfase nodig is, of wanneer de opdrachtgever specialistische kennis mist die de markt wel heeft.
Bouwteams zijn al langer gebruikelijk in de burgerlijke en utiliteitsbouw. Binnen de GWW worden ze steeds vaker toegepast, onder meer door gemeenten, mede als antwoord op knelpunten bij UAV-GC-contracten met een onrealistische risicoverdeling.
Geschikt wanneer samenwerking en kennisdeling al in de ontwerpfase centraal staan.
Alliantiecontract
Het alliantiecontract is de meest vergaande samenwerkingsvorm. Opdrachtgever en opdrachtnemer, en soms meerdere partijen, delen risico’s én resultaten op basis van gezamenlijke doelstellingen. De uitvoering vindt plaats binnen een gezamenlijk risico- en resultaatkader.
Deze contractvorm wordt vrijwel uitsluitend toegepast bij zeer grote en complexe projecten. Er bestaat geen standaard alliantiecontract; de afspraken worden per project op maat gemaakt. Voor de meeste reguliere GWW-projecten is deze vorm niet aan de orde.
Geschikt voor zeer complexe projecten waarbij risico’s en resultaten gezamenlijk worden gedragen.
Contractvormen voor onderhoud in de GWW
Projectmatig onderhoud (RAW-bestek)
Eenmalig onderhoud, zoals het vervangen van een asfaltdeklaag of het baggeren van een watergang, wordt meestal uitgevoerd als een regulier project op basis van een RAW-bestek. De opdrachtgever bepaalt wat er moet gebeuren, de opdrachtnemer voert het werk uit volgens het bestek.
Geschikt voor eenmalige onderhoudsprojecten waarbij de opdrachtgever de werkzaamheden vooraf volledig kan omschrijven.
Beeldkwaliteitsbestek (prestatiegericht)
Bij een beeldkwaliteitsbestek is de opdrachtnemer verantwoordelijk voor het in stand houden van een afgesproken kwaliteitsniveau binnen een bepaald areaal. De kwaliteitsniveaus (A+ tot en met D) zijn vastgelegd aan de hand van foto’s en meetbare normen voor objecten zoals gras, boomspiegels, afvalbakken, bermen en hagen.
De opdrachtnemer bepaalt zelf de planning van de werkzaamheden, zolang het afgesproken kwaliteitsniveau behouden blijft. De opdrachtgever stuurt daarmee op resultaat in plaats van op inzet. Beeldkwaliteitsbestekken worden opgesteld volgens de RAW-systematiek.
Door het meerjarige karakter wordt de Europese aanbestedingsdrempel doorgaans overschreden; beeldkwaliteitsbestekken worden daarom vrijwel altijd openbaar aanbesteed. De keuze voor het kwaliteitsniveau is een bestuurlijke afweging die per locatie kan verschillen. Die keuze moet vóór de aanbesteding zijn vastgesteld en bestuurlijk geborgd.
Geschikt voor meerjarig onderhoud waarbij wordt gestuurd op een afgesproken kwaliteitsniveau.
Prestatiecontract (meerjarig onderhoud)
Prestatiecontracten zijn outputgerichte contracten voor het meerjarig onderhoud van wegen, kanalen of andere infrastructuur. De opdrachtnemer spreekt prestaties af, zoals beschikbaarheidspercentages of responstijden bij calamiteiten.
Deze contractvorm wordt vooral toegepast door grotere opdrachtgevers die het onderhoud van omvangrijke arealen in één contract willen onderbrengen: een klein aantal contracten met een groot volume per contract.
Geschikt voor grootschalig en meerjarig onderhoud waarbij prestaties centraal staan.
RAW-raamovereenkomst (op afroep)
Een RAW-raamovereenkomst is een mantelovereenkomst met vaste prijzen en voorwaarden, waarbinnen afzonderlijke deelopdrachten worden verstrekt. Deze contractvorm is breed inzetbaar voor onderhoud, storingen, vervangingen en klein werk. De overeenkomst kan worden gesloten met één of meerdere opdrachtnemers.
Op de overeenkomst zijn de UAV van toepassing als algemene voorwaarden. Door het totale volume over meerdere jaren wordt ook deze contractvorm regelmatig openbaar aanbesteed.
Geschikt voor terugkerende werkzaamheden en onderhoud op afroep.
Regie
Bij regiewerk worden werkzaamheden uitgevoerd op basis van werkelijk bestede uren en gebruikte materialen, tegen vooraf overeengekomen tarieven.
Deze contractvorm is vooral geschikt voor kleine werkzaamheden of spoedopdrachten waarvan de omvang vooraf niet goed is vast te stellen. Binnen de GWW wordt regie relatief weinig toegepast.
Geschikt voor kleine of spoedeisende werkzaamheden met een onzekere omvang.
Welke contractvorm in de GWW past bij jouw project?
De juiste contractvorm hangt af van drie vragen:
- Wie is verantwoordelijk voor het ontwerp?
- Hoe worden de risico’s verdeeld?
- Wat is de aard van het project of de onderhoudsopgave?
Deze vuistregels helpen bij het maken van een eerste keuze:
- RAW-bestek: wanneer de opdrachtgever het ontwerp volledig zelf opstelt.
- Design & Construct (UAV-GC): wanneer de opdrachtnemer verantwoordelijk is voor ontwerp én uitvoering.
- DBM: wanneer ook het meerjarige onderhoud onderdeel van de opdracht is.
- Bouwteam: wanneer samenwerking en uitvoeringskennis al tijdens de ontwerpfase gewenst zijn.
- Beeldkwaliteitsbestek: voor meerjarig onderhoud op basis van een afgesproken kwaliteitsniveau.
- RAW-raamovereenkomst: voor terugkerend onderhoud en werkzaamheden op afroep.
- Regie: voor kleine of spoedeisende werkzaamheden waarvan de omvang vooraf niet is vast te stellen.
Conclusie
Er bestaat geen contractvorm die in iedere situatie de beste keuze is. De aard van het project, de gewenste risicoverdeling en de beschikbare kennis binnen de organisatie bepalen welke contractvorm het meest geschikt is.
Door vooraf bewust voor de juiste contractvorm te kiezen, leg je de basis voor een beheersbaar project, duidelijke verantwoordelijkheden en een goede samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
Verder verdiepen?
Wil je meer weten over de toepassing van contractvormen in de GWW? Tijdens onze trainingen leer je wanneer je kiest voor een RAW-bestek, een geïntegreerd contract of een bouwteam en welke gevolgen die keuze heeft voor voorbereiding, uitvoering en risicobeheersing.
Bekijk bijvoorbeeld onze:
